Een gezonde start begint in de leefwereld van kinderen

Kinderlongarts Sophie Cohen en docent Adriaan Elsenaar over preventie, vapen en waarom zorg en onderwijs elkaar nodig hebben

Hoe zorgen we ervoor dat kinderen gezond opgroeien? Die vraag staat centraal binnen Gezonde start, één van de thema's van Gezond blijven van UMC Utrecht.

Een gezonde start begint niet pas wanneer een kind ziek wordt. Gezondheid wordt al vóór de geboorte beïnvloed en ontwikkelt zich verder in de omgeving waarin kinderen opgroeien: thuis, op school, in de buurt en online.

Kinderlongarts Sophie Cohen van het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) en docent Adriaan Elsenaar van Jan Ligthart/Waldorf Utrecht zien die leefwereld iedere dag vanuit een ander perspectief. In dit gesprek vertellen zij waarom preventie begint buiten het ziekenhuis en waarom zorg en onderwijs elkaar daarin nodig hebben.

Wat verstaan we onder een gezonde start?

Een gezonde start betekent dat kinderen vanaf vóór de zwangerschap de best mogelijke kansen krijgen om gezond op te groeien. Dat gaat niet alleen over goede medische zorg, maar ook over een gezonde leefomgeving, voldoende beweging, gezonde voeding, mentale gezondheid, onderwijs en gelijke kansen.

Volgens Sophie begint dat veel eerder dan veel mensen denken.

"Als je het hebt over een gezonde start, dan begint die eigenlijk al vóór de zwangerschap. De eerste duizend dagen zijn ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van een kind. Maar daarna gaat het natuurlijk verder. Alles wat een kind meemaakt, heeft invloed op de gezondheid later in het leven."

Daarom richt het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) zich niet alleen op het behandelen van ziekte, maar ook op het voorkomen ervan.

"We zijn natuurlijk bezig met het creëren van gezonde volwassenen."

Waarom is de leefwereld van jongeren zo belangrijk?

Kinderen brengen maar een klein deel van hun leven door in een ziekenhuis. Het grootste deel van de tijd zijn zij thuis, op school, met vrienden, op hun sportvereniging of online.

Juist daar ontstaan gewoontes, worden keuzes gemaakt en ontwikkelen kinderen zich.

Sophie merkt dat zij daar als arts veel van leert.

"Als ik op scholen ben, leer ik veel meer over de wereld waarin onze patiënten leven dan tijdens tien minuten in de spreekkamer."

Ook Adriaan ziet school als een plek waar gezondheid ontstaat.

"Wij begeleiden leerlingen terwijl ze opgroeien. Ze ontdekken wie ze zijn, leren keuzes maken en bereiden zich voor op de maatschappij."

Volgens beiden is die leefwereld onmisbaar als je gezondheidsproblemen wilt voorkomen.

Waarom beginnen jongeren met vapen?

Vapen is één van de voorbeelden die laat zien hoe sterk de omgeving het gedrag van jongeren beïnvloedt.

Volgens Adriaan spelen meerdere factoren een rol.

"Het is spannend, je wilt erbij horen, je ziet het op sociale media en vrienden bieden het aan. Vaak weten jongeren nog helemaal niet goed wat verslaving eigenlijk is."

Sophie ziet in de spreekkamer hetzelfde.

"De meeste jongeren zijn er niet actief naar op zoek. Het komt op hun pad. Juist daarom moeten we zorgen dat ze informatie hebben vóórdat ze ermee in aanraking komen."

Vapen gaat daarom niet alleen over een product. Het laat zien hoe de omgeving, groepsdruk, sociale media en marketing invloed hebben op de keuzes die jongeren maken.

Waarom zijn jongeren extra gevoelig voor nicotine?

Jongeren zijn gevoeliger voor nicotine dan volwassenen. Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling, waardoor de kans op verslaving groter is wanneer zij op jonge leeftijd beginnen.

Daarnaast richt de tabaksindustrie zich volgens Sophie bewust op jongeren.

"Als jongeren begrijpen hoe de tabaksindustrie hen zo jong mogelijk klant probeert te maken, gebeurt er iets. Ze voelen dat dit niet eerlijk is."

Volgens haar is dat vaak effectiever dan alleen wijzen op gezondheidsrisico's op de lange termijn.

Hoe maak je jongeren weerbaar?

Volgens Sophie begint weerbaarheid met kennis.

Niet alleen kennis over nicotine en verslaving, maar ook over beïnvloeding.

Wanneer jongeren begrijpen hoe sociale media, marketing en groepsdruk werken, kunnen zij bewustere keuzes maken.

Adriaan ziet dat ook terug in de klas.

"Leerlingen gaan kritischer kijken naar wat ze online tegenkomen. Dan ontstaan er heel andere gesprekken dan wanneer je alleen zegt dat iets slecht voor je is."

Daarom kiezen het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) en scholen voor een aanpak waarin medische kennis wordt gecombineerd met aandacht voor mediawijsheid, kritisch denken en de leefwereld van jongeren.

Waarom werken zorg en onderwijs samen?

Preventie lukt alleen als zorgprofessionals begrijpen hoe kinderen opgroeien én als scholen toegang hebben tot actuele medische kennis.

Volgens Adriaan vullen beide werelden elkaar aan.

"Artsen brengen ervaringen mee die wij als docenten niet hebben. Daardoor komt het verhaal veel dichterbij voor leerlingen."

Sophie leert minstens zoveel terug.

"Wij worden opgeleid om ziektes te behandelen. Maar als we gezondheidsproblemen echt willen voorkomen, moeten we begrijpen hoe kinderen leven."

Juist daarom trekken het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) en scholen steeds vaker samen op. Niet alleen om kennis te delen, maar ook om van elkaar te leren.

Een gezonde start vraagt om samenwerking

Volgens Sophie en Adriaan kunnen kinderen alleen gezond opgroeien als verschillende partijen samenwerken.

Ouders, scholen, zorgverleners, onderzoekers, gemeenten, de overheid en maatschappelijke organisaties hebben allemaal invloed op de omgeving waarin kinderen opgroeien.

Een gezonde start vraagt daarom om meer dan goede zorg alleen. Het vraagt om een samenleving waarin gezonde keuzes makkelijker zijn dan ongezonde keuzes.

Preventie begint niet in het ziekenhuis. Preventie begint in de leefwereld van kinderen.